Vanavond, woensdag 12 augustus 2026, is vanuit Nederland een bijzondere gedeeltelijke zonsverduistering te zien. Tijdens het hoogtepunt wordt ongeveer 90 procent van de zonneschijf door de maan bedekt. Daarmee is dit de grootste gedeeltelijke zonsverduistering die we in Nederland sinds 1999 hebben kunnen zien. En de omstandigheden lijken mee te werken: het wordt vanavond vrijwel onbewolkt. Wie de eclips wil bekijken, moet echter één ding goed onthouden: kijk niet rechtstreeks naar de zon zonder een geschikte eclipsbril.

Hoe laat is de zonsverduistering?

Voor Nederland kun je ongeveer deze tijden aanhouden:

19.16 uur – de zonsverduistering begint
De maan begint voor de zon langs te schuiven. In eerste instantie is daar nog maar een klein hapje uit de zon van te zien.

20.11 uur – hoogtepunt
Rond dit tijdstip is de verduistering maximaal. Ongeveer 90 procent van de zonneschijf is dan bedekt. Er blijft nog een smalle, zeer felle zonnesikkel over.

21.03 uur – einde
De maan schuift weer van de zon af en de gedeeltelijke zonsverduistering is voorbij. De precieze tijden verschillen per plaats enkele minuten. De bovenstaande tijden gelden voor Utrecht en geven een goede indicatie voor Nederland. De eclips duurt daarmee ongeveer 1 uur en 47 minuten.

Waar moet je kijken?

De zon staat tijdens de verduistering al relatief laag aan de hemel. Zoek daarom een plek met vrij uitzicht richting het westen. Een open veld, dijk, strand of andere plek zonder hoge gebouwen of bomen aan de westelijke horizon is geschikt. Vooral rond 20.11 uur is het de moeite waard om te kijken, omdat de zon dan maximaal bedekt is.

Het weer lijkt uitstekend

Ook het weer lijkt gunstig. Het KNMI verwacht een zonnige en droge dag. Voor de avond wordt weinig tot vrijwel geen bewolking verwacht. Het KNMI meldt dat er mogelijk wat hoge sluierbewolking aanwezig kan zijn, maar dat deze waarschijnlijk niet dik genoeg is om het bekijken van de zonsverduistering te hinderen.

Waarom heb je eigenlijk een eclipsbril nodig?

Daar bestaat nogal eens verwarring over. De zon wordt tijdens een zonsverduistering namelijk niet ineens gevaarlijker. De zon produceert niet opeens extra schadelijke straling omdat de maan ervoor schuift. Het gevaar is in principe hetzelfde als wanneer je op een normale dag rechtstreeks naar de zon kijkt. Het grote verschil is dat een zonsverduistering je als het ware kan misleiden.

Waarom lijkt de zon minder fel?

Op een normale zonnige dag is rechtstreeks naar de zon kijken ontzettend onaangenaam. Je knijpt vrijwel onmiddellijk je ogen dicht, knippert of draait je hoofd weg. Tijdens de zonsverduistering gebeurt iets anders. De maan bedekt vanavond uiteindelijk ongeveer 90 procent van de zonneschijf. Daardoor bereikt in totaal veel minder zichtbaar zonlicht je ogen en je omgeving.

Het wordt merkbaar minder fel. Daardoor kan je brein als het ware denken:

“Hé, hier kan ik wel naar kijken.”

En juist daarin schuilt het gevaar. Want hoewel het totale beeld veel minder fel is geworden, is het stukje van de zon dat nog zichtbaar is nog steeds direct zonlicht. Die smalle zonnesikkel is dus niet opeens een zwakke versie van de zon geworden.

Waarom kan dat je ogen beschadigen?

Je oog vangt licht op en bundelt het op het netvlies achter in het oog. Dat is precies het systeem waardoor je normaal gesproken scherp kunt zien. Maar rechtstreeks zonlicht is daar veel te intens voor. Wanneer je bewust naar de zon blijft kijken, wordt een enorme hoeveelheid lichtenergie op een klein gedeelte van het netvlies geconcentreerd. Dat kan de lichtgevoelige cellen en het omliggende weefsel beschadigen. Dit wordt solar retinopathie genoemd. Vooral het centrale gedeelte van het netvlies waarmee je details scherp ziet, kan hierdoor worden getroffen.

Maar bij 90 procent verduistering is er toch bijna geen zon meer?

Dat is precies de denkfout die de zonsverduistering verraderlijk maakt. Ja, 90 procent van de zonneschijf is bedekt. Maar de resterende 10 procent is nog steeds een rechtstreeks zichtbaar gedeelte van het oppervlak van de zon. Vergelijk het niet met een lamp waarvan iemand de dimmer op 10 procent heeft gezet. De zichtbare zonnesikkel zelf blijft extreem helder. Daarom is ook tijdens het maximale moment rond 20.11 uur een eclipsbril noodzakelijk wanneer je rechtstreeks naar de zon wilt kijken.

Je voelt beschadiging niet noodzakelijk

Dat maakt oogschade door de zon extra verraderlijk. Het netvlies heeft geen pijnreceptoren waarmee je tijdens het kijken onmiddellijk voelt: dit doet schade. Je kunt dus naar de zon hebben gekeken en aanvankelijk denken dat er niets aan de hand is. Klachten kunnen later duidelijk worden. Mogelijke klachten zijn onder andere:

• wazig zien;
• een donkere of grijze vlek midden in je gezichtsveld;
• vervormde beelden;
• problemen met het waarnemen van kleuren;
• verminderd centraal zicht.

Sommige mensen herstellen gedeeltelijk of volledig, maar schade aan het netvlies kan ook blijvend zijn.

Hoe lang kun je zonder bril kijken?

Daarvoor bestaat geen betrouwbare veilige tijdslimiet. Een heel korte, toevallige blik naar de zon betekent niet automatisch dat je oogschade hebt. Mensen kijken op een normale zonnige dag ook weleens per ongeluk heel kort richting de zon. Maar het is niet verstandig om te denken: vijf seconden kan wel of tien seconden is veilig. Zo’n veilige grens bestaat niet. Het risico neemt toe wanneer je bewust naar de zon blijft kijken of dit verschillende keren achter elkaar doet.

Is een eclips dus schadelijker dan de gewone zon?

De zon zelf niet.

Dat is misschien wel het belangrijkste om te begrijpen. Het schadelijke zonlicht is er op een gewone dag ook. Een zonsverduistering kan in de praktijk echter verraderlijker zijn omdat:

1. De zon veel minder fel lijkt.
Je natuurlijke neiging om onmiddellijk weg te kijken kan daardoor afnemen.

2. Iedereen juist naar de zon wil kijken.
Op een normale woensdagavond staan niet massaal mensen bewust naar de zon te staren.

3. Het interessantste moment juist is wanneer de zon grotendeels bedekt is.
Je ziet een spectaculaire dunne sikkel en wilt daar langer naar kijken.

Het probleem is dus niet dat de eclips de zon gevaarlijker maakt. De eclips maakt het verleidelijker om iets te doen wat normaal gesproken bijna niemand doet: bewust en langdurig naar de zon kijken.

Een gewone zonnebril helpt niet

Ook een donkere zonnebril is geen vervanging voor een eclipsbril.

Een zonnebril is gemaakt voor normaal gebruik in fel zonlicht, niet om rechtstreeks naar de zon te kijken.

Gebruik voor rechtstreeks kijken een geschikte eclipsbril die voldoet aan ISO 12312-2.

Ook meerdere zonnebrillen over elkaar, donker plastic, een cd, beroet glas of andere geïmproviseerde oplossingen zijn geen veilige vervanging.

Geen eclipsbril? Zo kun je toch meekijken

Omdat eclipsbrillen op veel plaatsen moeilijk verkrijgbaar zijn, zullen veel mensen vanavond zonder bril zitten.

Dat betekent niet dat je niets van de eclips kunt zien.

Je kunt de zon indirect projecteren.

Een eenvoudige manier:

Neem een stuk karton en maak er een klein gaatje in. Ga met je rug naar de zon staan en laat het zonlicht door het gaatje op een wit vel papier of een andere lichte ondergrond vallen.

Op die ondergrond verschijnt een klein beeld van de zon. Tijdens de eclips zie je daarin hoe de maan steeds verder voor de zon schuift.

Ook een vergiet werkt verrassend goed. De kleine gaatjes functioneren als allemaal kleine projectoren. Op een lichte ondergrond verschijnen tientallen kleine afbeeldingen van de gedeeltelijk verduisterde zon.

Belangrijk: kijk naar de projectie en niet door het gaatje richting de zon.

Pas extra op met verrekijkers, telescopen en camera’s

Kijk nooit met een verrekijker of telescoop rechtstreeks naar de zon zonder een speciaal daarvoor geschikt zonnefilter.

Een optisch instrument verzamelt en concentreert nog veel meer zonlicht.

Ook een eclipsbril voor je ogen combineren met een ongefilterde verrekijker of telescoop is niet veilig. Voor dergelijke apparatuur moet het juiste zonnefilter vóór de optiek worden geplaatst.

Vanavond in één oogopslag

Datum: woensdag 12 augustus 2026
Begin: rond 19.16 uur
Maximum: rond 20.11 uur
Bedekking: ongeveer 90 procent
Einde: rond 21.03 uur
Duur: ongeveer 1 uur en 47 minuten
Kijkrichting: westelijke horizon
Weer: zonnig en droog, met hooguit wat dunne hoge bewolking
Rechtstreeks kijken: alleen met een geschikte ISO 12312-2-eclipsbril
Geen eclipsbril: bekijk de zon indirect via projectie

De zonsverduistering van vanavond is bijzonder: pas in 2081 is vanuit Nederland weer een gedeeltelijke zonsverduistering te zien waarbij een vergelijkbaar of groter gedeelte van de zonneschijf wordt bedekt.

Dus zeker kijken vanavond — maar doe het veilig.

De tijden, circa 90% bedekking, het feit dat dit de grootste gedeeltelijke eclips sinds 1999 is en dat een vergelijkbare bedekking pas in 2081 terugkomt, zijn bevestigd door de KNVWS.  Het KNMI verwacht droog en zeer zonnig weer; eventuele hoge cirrusbewolking zou volgens de actuele modelbeoordeling waarschijnlijk niet dik genoeg zijn om de eclips te hinderen.